C2U

Imposter Syndrome – Khi mọi thành tựu hoá hư vô

Cảm giác mình không đủ giỏi là một cảm giác thường trực trong chúng ta. Khi nhận được một giải thưởng, một lời đề nghị thăng chức, có được một thành tựu, chúng ta đôi khi cảm thấy phần thưởng đó không thuộc về mình và nơm nớp lo sợ người khác sẽ nhận ra mình không đủ giỏi. 

Đặc biệt là đối với du học sinh hay những người đang sinh sống ở nước ngoài, bất kể bạn nỗ lực như thế nào để đạt được một điều gì đó, bạn đôi khi hoài nghi về bản thân vì cảm thấy bản thân mình không xứng đáng với những thành tựu, sự ghi nhận, hay một phần thưởng cụ thể.

Cảm giác hoài nghi, lo lắng, và sợ hãi này về lâu dài sẽ khiến bạn đánh mất sự tự tin trong học tập, công việc, và cuộc sống. Hiện tượng này còn được gọi là Hội chứng kẻ mạo danh, hay imposter syndrome.

Bạn đã từng gặp phải hội chứng kẻ mạo danh?

Đồng nghiệp của tôi, admin của một trang Facebook có hơn 1 triệu lượt theo dõi và luôn khai thác nhiều khía cạnh nội dung mới mẻ, cho rằng mình không tài giỏi đến như vậy và tất cả chỉ là nhờ vào may mắn. 

Bên cạnh đó, tôi có một người chị vừa tốt nghiệp đại học với giải thưởng danh giá nhất của trường. Nhưng chị tâm sự với tôi rằng bản thân thường xuyên cảm thấy mình không giỏi đến như thế, và luôn lo sợ bị người khác phát hiện ra những khuyết điểm của mình. Cảm giác này khiến bạn không tận hưởng được thành tựu của bản thân và không công nhận năng lực của mình.

Healthline định nghĩa đây là hội chứng kẻ mạo danh, miêu tả cảm giác một người cho rằng bản thân không xứng đáng với những gì mình đạt được, và thường lo sợ người khác “phát giác” ra mình không tài giỏi như những gì mọi người nghĩ. 

Chúng ta thường gặp phải imposter syndrome không chỉ trong học tập, công việc, mà còn trong cuộc sống, như khi ở trong các mối quan hệ. Thời báo The New York Times chỉ ra người mạo danh thường xuyên nghi ngờ bản thân:

  • Bạn cảm thấy như một kẻ lừa dối: Ngay cả khi bạn đạt được thành tựu, trúng tuyển, hay đạt được một giải thưởng, bạn không thể thoát khỏi cảm giác bản thân đang lừa dối mọi người và lo sợ bị phát hiện là mình không đủ giỏi để đạt được chúng.
  • Bạn hạ thấp giá trị của mình: Bạn đề nghị làm một việc không công vì cho rằng mình không xứng đáng hay không có giá trị.
  • Bạn đánh giá thấp trải nghiệm và chuyên môn của mình: Đôi khi, ngay cả lúc có nhiều năm kinh nghiệm và kiến thức chuyên môn trong một lĩnh vực nhất định, bạn vẫn cảm thấy mình không xứng đáng với công việc hiện tại, chức vụ mình đang nắm giữ và thường ngại ngùng khi người khác gọi bạn với một danh xưng.

Và bạn không cô đơn!

Khi cảm thấy tự nghi ngờ bản thân, một người có xu hướng cho rằng không ai khác cảm thấy như thế. Nhưng thực tế đã chứng minh điều ngược lại. Imposter syndrome có thể đến với bất kỳ ai, kể cả những người nổi tiếng và đã thành công, như vợ cựu tổng thống Mỹ Obama Michelle Obama, diễn viên Emma Watson, ca sỹ Lady Gaga, và nhiều người khác nữa.

Nữ ca sỹ nổi tiếng Lady Gaga từng chia sẻ trong phim tài liệu rằng, “Đôi khi tôi vẫn nghĩ mình chỉ là một đứa trẻ. Mỗi sáng thức dậy, tôi phải tự nhắc bản thân mình là ai để sống trọn vẹn một ngày như những gì được kỳ vọng.”

Imposter syndrome và ảnh hưởng tâm lý

Imposter syndrome là một hội chứng tâm lý, vì vậy nó không có một nguyên nhân cụ thể mà nó được chẩn đoán từ những yếu tố rủi ro (risk factors) khác nhau. 

Theo Very Well Mind, nó thường bắt nguồn từ sự thiếu tự tin. Đó có thể là một hậu quả của quá khứ, chẳng hạn như cảm giác bị đánh giá tiêu cực trong khi còn là trẻ em hay trong quá trình trưởng thành. Đây cũng có thể là một hệ quả của nhịp sống hiện đại, khi việc trau dồi kiến thức và thông tin diễn ra thường xuyên, khiến một người cảm thấy không đủ hoặc không hài lòng với những gì bản thân đang có. 

Không chỉ vậy, sự phổ biến và lan truyền thông tin nhanh chóng của mạng xã hội góp phần thúc đẩy việc so sánh thành tựu và cuộc sống của mình với người khác, khiến việc nghi ngờ bản thân diễn ra thường xuyên hơn.

Nhìn chung, hội chứng kẻ mạo danh khiến bạn nghĩ rằng mình không đủ giỏi, bản thân chỉ là một người tầm thường. Từ đó, khi nỗi sợ này xâm chiếm tâm trí, bạn có xu hướng tự cô lập bản thân, đánh mất cảm giác hứng thú và sự phấn đấu trong công việc và cuộc sống. Về lâu dài, hội chứng này có thể dẫn đến trầm cảm.

Burnout – Hội chứng cháy sạch có liên quan đến imposter syndrome?

Là một du học sinh hoặc một người đang sinh sống và làm việc ở nước ngoài, imposter syndrome có thể tác động đến bạn qua những suy nghĩ tiêu cực về bản thân. Chúng ta thường cố gắng lấy nhiều môn học trong một kỳ hay làm việc ngoài giờ để chứng minh khả năng của mình. Nhưng điều này vô tình dẫn đến hội chứng “kiệt sức” (burnout), và có thể khiến bạn bỏ quên chính mình, thờ ơ với các giá trị khác trong cuộc sống.

Theo Very Well Mind, hội chứng “kiệt sức” là trạng thái không còn động lực để tiếp tục cố gắng. Khi gặp hội chứng “cháy sạch”, bạn cảm thấy lo âu, bồn chồn, và đánh mất cảm giác hứng khởi, nhiệt huyết trong công việc và cuộc sống. Khi tình trạng này kéo dài dưới ảnh hưởng của imposter syndrome, bạn có thể bị kiệt sức, trở nên khắt khe với bản thân, và thường hạn chế các mối quan hệ xã hội. Khi đó, imposter syndrome và hội chứng “kiệt sức” diễn ra như một vòng lặp độc hại, ảnh hưởng không tốt đến sức khoẻ tâm lý của bạn.

Cảm thấy không tốt là một dấu hiệu cho thấy bạn là một người cầu tiến và luôn muốn trở nên tốt hơn. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc phủ nhận những thành tựu mà bản thân đã đạt được. Sự nghi ngờ về lâu dài có thể khiến bạn bỏ lỡ những cơ hội quan trọng vì suy nghĩ rằng bản thân không đủ tốt để thử sức mình. Trong phần 2 của bài viết về Imposter Syndrome, C2U sẽ tổng hợp và gợi ý một số phương pháp để hiểu rõ những gì bản thân đang gặp phải và từng bước hạn chế sự ảnh hưởng của imposter syndrome.

One comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *